Combineren

Leren combineren van verschillende materialen zoals metalen, edelmetalen en andere ingrediënten is een kunst die je niet meteen onder de knie krijgt. Soms is het voor een aantal mensen pure noodzaak omdat bepaalde materialen slechts beperkt voorradig zijn en er wel met andere materialen gecombineerd moet worden. Of het is gewoon een financiële noodzaak omdat er weinig geld ter beschikking is en je beroep moet doen op goedkope materialen.
Gaandeweg groeiden ook bepaalde tradities die snel onmisbaar werden. Zo bijvoorbeeld het gebruik om diamanten te integreren in zilver om zo tot een prachtig juweel te komen dat vooral de dames van hogere stand kon bekoren..

Het gebruik van goud en zilver

Een niet te stuiten combinatie is die van goud met zilver, met als wetenschap dat beide materialen in de 18de eeuw zowat als werden beschouwd. Juwelen uit die tijd hadden trouwens bijna altijd een gouden achterkant. Dit had veel te maken met het feit dat zuiver zilver in tegenstelling tot goud bij rechtstreeks contact op de huid of de kledij een zwarte schijn kan geven. Een dun dubbel laagje goud kon hier uitkomst brengen.
Dit systeem van de dubbele laag goud werd lange tijd behouden, en is ook nu nog een vaak voorkomend fenomeen.
Intussen worden steeds minder juwelen van zilver in combinatie met goud gemaakt, maar dit gebruik uit de 18de eeuw houdt dus nog steeds stand en zien we nog terug in juwelen van begin de 20ste eeuw, die intussen ook als antieke juwelen kunnen beschouwd worden. Heb je een juweel van zilver met goud dat je niet verder kunt dateren, dan is er een grote kans dat het dus minstens uit begin van de 20ste eeuw komt.

Modetrends

Net als bij de kledij zijn er in de loop der eeuwen tal van verschillende modetrends geweest bij het vervaardigen van juwelen. Jarenlang werd gekeken naar de koninklijke families, die op hun beurt de adel en vervolgens de betere burgerij beïnvloedden.
Ook de kerk had een belangrijke rol in de verschillende modetrends op het vlak van juwelen, gebaseerd op religieuze gronden. De kerk was vooral voor zilversmeden een erg belangrijke opdrachtgever.
In de 20ste eeuw was er een grote kentering toen steeds meer niet-adellijke, maar wel goed gefortuneerde burgers prachtige juwelen bestelden.Ze deden beroep op het vakmanschap van vermaarde juweliers, die hun beste beentje voorzetten om steeds grotere hoeveelheden edelstenen, diamanten en briljanten in een juweel aan te brengen met als toemaatje een schitterend ontwerp.
Deze juwelen hadden vooral de bedoeling om de eigen status te onderstrepen en anderen de loef af te steken. Het waren fantastische juwelen die slechts bij uitzonderlijke gelegenheden werden gedragen om mee te pronken, en toen waren ze al een fortuin waard.

Consilie van Rome

De zilversmeden kregen zware klappen toen in 1960 de kerk bij het Concilie van Rome besloot dat ze voortaan met wat minder pracht en praal moest naar buiten komen. Meteen kreeg het ambacht van zilversmid een flinke knauw waarvan het zich tot op de dag van vandaag nog niet hersteld heeft.

Op de hoogste toppen van de Serra de Sintra, een half uurtje ten noordwesten van Lissabon, bevindt zich het Palácio Nacional da Pena. Niet zomaar een koninklijke residentie, want Pena staat bekend als het meest romantische paleis van Europa. Ferdinand August van Saksen-Coburg liet het in de 19de eeuw bouwen voor zijn echtgenote, Koningin Maria II van Portugal. Ferdinand was een ware kunstliefhebber die in dit paleis de groten van zijn tijd ontving. Hier vinden we ook tal van antieke sieraden en juwelen terug.

Ferdinand August Frans Anton van Saksen-Coburg-Gotha-Koháry (geboren in Wenen op 29 oktober 1816) was niet de eerste de beste. Hij was de zoon van Ferdinand George August van Saksen-Coburg-Gotha (broer van Koning Leopold I van België) en van prinses Antonia Koháry. Toen hij op 9 april 1836 trouwde met Maria II, koningin van Portugal en weduwe van August van Leuchtenberg, kreeg hij de titel Hertog van Bragança met het predikaat Koninklijke Hoogheid mee. Bij de geboorte van hun zoon en troonopvolger Dom Pedro de Alcántara (de latere Koning Peter V) verwierf hij in overeenstemming met de grondwet de koningstitel met als naam Ferdinand II.

Gedwongen op de troon

Hij was een atypische koning, die maar weinig voeling had met staatszaken en veeleer interesse in kunst en muziek betoonde. Toch moest hij noodgedwongen tijdens de zwangerschappen van zijn vrouw, die elf kinderen zou baren, de functie van regent vervullen. Na de dood van Maria II in het kraambed tijdens de bevalling van hun laatste kind Eugenius op 15 november 1853 nam hij de troon over als regent, tot zijn zoon Peter twee jaar later de meerderjarigheid bereikte.

Hoogtepunt

Zelf beschouwde Ferdinand II de bouw van het Pena paleis als het hoogtepunt van zijn leven. De veelbereisde vorst liet zich inspireren door verschillende stijlen vanuit de vier windstreken en architecturale periodes. Hij liet het paleis in verschillende periodes bouwen, en we herkennen duidelijk invloeden van de Moren en Arabieren in de vorm van de minaretten, gotische stijlelementen en kenmerken uit de mythologie en de renaissance. Deze sprookjesachtige combinatie mag als een typische uiting van het romantische gedachtegoed dat ook aan de koninklijke hoven in de 19de eeuw haar intrede deed beschouwd worden.
Het paleis werd gebouwd op de resten van een Hiëronymietenklooster dat in de 15de eeuw werd gesticht op de plaats van de kapel van Nossa Sentora da Pena. Op dezelfde berg bevindt zich ook nog het Castelo dos Mouros, een oude Moorse burcht uit de achtste eeuw. Op aanraden van zijn Duitse architect Baron Von Eschwege liet Ferdinand de nodige verdedigingsmuren aanbrengen, onnodig want het paleis zou nooit belegerd worden. Het paleis, dat voornamelijk dienst deed als zomerpaleis, werd voltooid in 1855, net voor de dood van Ferdinand (15 december 1885) die dus nog het leggen van de laatste steen kon meemaken.
Toch hadden Ferdinand en Maria intussen al heel wat gasten in het nog onafgewerkte paleis ontvangen. Zo was Koning Leopold I er meermaals te gast met zijn minnares Arcadie Claret en behoorde Lord Byron, beschouwd als de bekendste romantische dichter van zijn tijd, er tot de vaste gasten.
Ook de later krankzinnig verklaarde Koning Ludwig II van Beieren kwam naar Pena om er inspiratie op te doen voor zijn megalomane slot Neuschwanstein, nog steeds een van de bekendste toeristische attracties. De gelijkenissen tussen beide kastelen zijn opmerkelijk, met dit verschil dat Ludwig II nooit een nacht in zijn paleis doorbracht en hij stierf voor de definitieve voltooiing.

Museum

Sinds 1910 is het Pena paleis een museum. Het interieur ziet er nog steeds uit zoals toen de koninklijke familie het in 1910 halsoverkop verliet, op de vlucht naar Engeland. De betonnen ruimtes zijn zodanig vernuftig gedecoreerd dat ze op hout lijken, en opvallend zijn de prachtige Moorse beelden van dienaren die de elektrische schemerlampen – zowat de allereerste exemplaren uit hun tijd – vasthouden. Ook de enorme hoeveelheden schitterend Meissen-porselein met typisch Duitse taferelen uit de kindertijd van Ferdinand zijn vertederend en voeren een lang vergeten, nostalgische tijd op.
Uiteraard mag ook de kunst van de vorst zelf niet ontbreken. Ferdinand was een niet onverdienstelijk schilder en toont in zijn werk een passie voor de natuur en de gewone mens.

Tekst: Stefaan Van Laere
www.stefaanvanlaere.be

Info
Pena paleis, Estrada da Pena 2710-609 2710 Sintra Portugal, tel. +351(21)9105340
Toegang van 1 mei tot 15 september van 10 tot 19 uur, van 16 september tot 30 april 10-17u30. Toegangsprijs afhankelijk van de tour door verschillende gedeeltes of het hele paleis van 7 tot 11 €.

Veelvoud aan sieraden

Als we het over antieke juwelen hebben, bedoelen we een veelvoud aan sieraden. We zetten de voornaamste even op een rijtje.

Oorbellen en oorringen

Oorbellen worden intussen allang niet meer uitsluitend door vrouwen of piraten gedragen. Het is door de eeuwen heen een populair juweel dat naar keuze erg kostbaar kan zijn of uit eenvoudig materiaal gemaakt.
Een oorring of oorbel is in feite een piercing, want er moet een gaatje door de oorlel gemaakt worden. Een sieraad dat aan de oorlel geschroefd wordt noemen we een oorknopje.

Armbanden

Een armband is een sieraad dat rond de arm, met name rond de pols, gedragen wordt en het kan ook een onderscheiding om de bovenarm zijn (bijvoorbeeld de aanvoerdersarmband bij het voetbal of een rouwband).
Een armband kan tal van vormen en materialen hebben. Hij kan gemaakt zijn uit kralen, zilver, goud, staal, koper maar ook eenvoudige materialen zoals wol of textiel.
Een ander soort armbanden zijn de zogenaamde spikes, gedragen ion de metal en gothic cultuur.

Halskettingen

Halskettingen worden zoals het woord het al zegt rond de hals gedragen. Een synoniem is collier. Ze kunnen een functionele functie hebben zoals in de oudheid bij de hogepriesters.
Er bestaan ook enkelkettingen, dit vooral in de oosterse cultuur waar ze naast een esthetische ook een erotische functie hebben.

Broches

Broches worden op de kledij gespeld, of kunnen ook dienen om bepaalde kledingstukken aan elkaar vast te maken. De Romeinen maakten er al veelvuldig gebruik van en noemden het ‘fibula’. Over elkaar gedrapeerde en met een fibula vastgehouden kledij stond er bekend als een teken van beschaving.
Bij ons heeft de broche intussen een oubollig imago, maar dit sieraad raakt lanzaam toch weer in de mode.

Ringen

Een ring is een sieraad dat men klassiek rond de vinger draagt. In relatie tot de verloving en het huwelijk is het een belangrijke formele uiting van de belofte tot trouw. Het feit dat een ring gene begin of einde kent speelt hierbij zeker een rol. Intussen is de ring heel wat ‘gewoner’ geworden en dragen vele vrouwen maar ook mannen er minstens een gewoon omdat ze hem mooi vinden. Gebruikte materialen zijn onder meer goud en zilver, maar ook andere metalen zijn intussen erg populair geworden.

Hangers

Bij een halsketting hoort ook vaak een hanger. Vroeger werden ze ook aan touwen of veters gedragen. Door gebruik van schakels in de halsketting werd het een beweeglijk juweel en werd het mogelijk het hele sieraad van edelmetaal te maken, dus zowel de ketting als de hanger.
Hangers kunnen naar keuze hol of massief zijn.

Daad van liefde

Een juweel schenken is een daad van liefde. Je geeft je geliefde een object dat zij (of hij) op haar (zijn)lichaam draagt, zodat je zelf altijd in gedachten heel dichtbij bent.
Geef je een antiek sieraad, dan schenk je niet zomaar een juweel maar wel een sierobject met een eigen geschiedenis. Het is in een ver verleden gemaakt door een ware kunstenaar en het heeft de tand des tijds overwonnen. Probeer dan ook zoveel mogelijk te weten te komen over de achtergrond van het bewuste sieraad.
Wie was de maker, in welke periode werd het gemaakt?
Welke materialen werden gebruikt? In het beste geval misschien edelmetalen zoals goud of zilver, maar ook andere materialen kunnen waardevol zijn al was het maar door hun kwaliteit en leeftijd in combinatie met het vakmanschap van de juwelenmaker.

Origineel of kopie?

Probeer ook uit te vissen of het antieke juweel een origineel juweel dan wel een replica is, die al dan niet op grote schaal werd gemaakt. Originele antieke sieraden kunnen behoorlijk duur zijn, maar dat is niet altijd het geval. Want origineel wil daarom niet automatisch zeggen dat het ook echt waardevol of creatief moet zijn.
En een kopie van een prachtig stuk kan op zijn beurt dan weer wél net waardevol zijn omdat er maar een beperkt aantal exemplaren werden gemaakt en deze replica’s op hun beurt tot echte kunstwerkjes zijn uitgegroeid.

Kies met kennis van zaken

Een juweel kiezen doe je steeds met kennis van zaken. Dit geldt zeker voor een antiek sieraad. Want gedenk dat ook hier heel wat kapers op de kust zijn in de vorm van bedriegers die je ofwel rommel, ofwel vervalsingen aanbieden. de Ogen goed openhouden en argwaan koesteren tegenover ‘buitenkansjes’ is dus de boodschap.

Ken de smaak van je geliefde

En uiteraard probeer je ook eerst te zien wat de persoonlijke smaak van je geliefde is. Want hoe mooi een juweel ook is, antiek of niet, als de persoon die het moet dragen er zich niet goed bij voelt heb je wel een probleem. Ga dus niet zomaar overhaast tot de aankoop over en pols eerst bij je geliefde wat zij of hij ervan denkt, of houd bij de verkoper de mogelijkheid tot terugname of inruilen open.
Enne, gelukkig nieuwjaar!

22 november 1963 is een dag die in het collectieve geheugen van de mensheid gegrift staat. Op die dag werd de populaire Amerikaanse president Kennedy vermoord, en zijn vrouw ‘Jackie’ Kennedy werd in één klap een van de beroemdste weduwen uit de geschiedenis.

Jackie kwam op 28 juli 1929 ter wereld als Jacqueline Lee Bouvier in Southampton (New York). Ze groeide op in een rijk en goed opgeleid gezin. Jaqueline studeerde op het Vassar College en aan de Sorbonne. In 1951 behaalde ze haar einddiploma aan de George Washington Universiteit. Ze ging werken als nieuwsfotograaf en ontmoette zo in 1952 (dan nog) senator Kennedy. Op 12 september 1953 traden Jackie en John F. in het huwelijk. Ze kregen drie kinderen, waarvan er een onmiddellijk na de geboorte overleed.

First lady met smaak

Jacqueline Kennedy was diep geschokt toen zij en president ‘JFK’ zoals John Fitzgerald Kennedy door het volk genoemd werd in 1961 het Witte Huis betrokken. ‘Ik vond het zonde dat er nauwelijks iets uit het verleden in dit toch historische huis te vinden was, amper iets van voor 1902′, zou ze twee jaar later in een interview met CBS verklaren.

De 31-jarige Jacqueline besloot terstond dat het Witte Huis een flinke opknapbeurt moest krijgen. Haar uitgangspunt was dat de inrichting de historische betekenis van het gebouw moest weerspiegelen, en dat de presidentiële geschiedenis op deze plek tastbaar moest zijn. Vastbesloten, maar omzichtig om het verwijt te vermijden dat ze dit heiligdom onrecht zou aandoen en haar reputatie van dure societylady te bevestigen, ging Jacqueline aan de slag en slaagde er in het huis aan Pennsylvania Avenue de koninklijke allure te geven die het volgens haar verdiende.

Koninklijke charme

Met de komst van de Kennedy’s deden stijl en goede smaak op alle fronten hun intrede in het Witte Huis, wat in schril contrast stond contrast met de oubollige Dwight en Mamie Eisenhower.

Hier werd waarlijk een breuk met de vorige generatie gemaakt. Diners en feesten waren niet langer saaie partijen zoals in de jaren daarvoor, maar werden glamorous events opgeluisterd door musici, dansers of zangers, die het imago van het echtpaar als intelligent, cultureel en sophisticated moesten versterken. Even strak als haar regie over deze evenementen, was Jacquelines controle over wat ze bij welke gelegenheid moest dragen, en de societybladen van die tijd dichtten haar een koninklijke charme die vergeleken werd met Grace Kelly.

Telkens opnieuw wist ze de gasten en het Amerikaanse volk te verrassen met haar geraffineerde ‘Jackie look’ die navolging vond in heel Amerika. Maar ook buiten eigen land werd ze geprezen om haar kleding, die werd gekenmerkt door understated elegance, heldere lijnen, souplesse en effen kleuren. Zelfs het Russische blad Mody plaatste kledingadvertenties die de Jackie Look aanprezen.

Droeg Jacqueline voor de verkiezing van haar man veelal kleding van Franse couturiers, daarna koos ze om het politieke thuisfront niet te schofferen voor de Amerikaanse ontwerper Oleg Cassini als degene die het belangrijkste deel van haar garderobe zou maken. Haar eigen invloed op de ontwerpen was groot. De jurken, pakjes en jassen kwamen meer voort uit een samenwerking tussen de twee dan dat Jacqueline blindelings Cassini’s ideeën volgde.

Het einde van een droom

Maar dit mooie sprookje zou op die fatale 22 november 1963 uiteenspatten. Na de brutale moord op Kennedy probeerde Jackie met haar kinderen enige privacy te vinden door naar New York te verhuizen. Maar omdat de meeste Amerikanen haar toch als een soort ongekroonde koningin bleven zien, kwam daar weinig van terecht. Ook het huwelijk met de schatrijke Aristoteles Onassis zorgde ervoor dat ze voortdurend in de belangstelling bleef. Steeds meer werd ze een schim van zichzelf.

Na het overlijden van Onassis koos Jackie Bouvier een carrière in de uitgeverijwereld en uiteindelijk werkte ze als redacteur voor het blad Double Day. Haar belangstelling voor kunst en geschiedenis kwam hierin weer naar voren. Jackie overleed op 19 mei 1994 in New York en werd begraven met een aandacht een koningin waardig.

Jackie en Maxima

Jackie Kennedy deelde dezelfde ontwerper met Prinses Maxima, die bij haar huwelijk een klassieke, roomwitte bruidsjurk van Valentino Couture uit Parijs droeg. Valentino staat bekend als ontwerper van klassieke bruidsjurken. Valentino (70) werd wereldwijd bekend als ontwerper van de kleding van Jackie Kennedy.. Hij maakte haar trouwjurk toen zij in het huwelijk trad met de Griekse scheepsmagnaat Aristoteles Onassis. Na Kennedy volgden vele andere vrouwen uit de society en royalty: de Britse Prinses Margareth, filmster Elizabeth Taylor,
de tweede vrouw van de sjah van Perzië Farah Diba, echtgenote Marella Agnelli van de Italiaanse automagnaat Gianni Agnelli en onlangs zangeres/actrice Jennifer Lopez.

Het was de grote droom van Prins Albert om naar aanleiding van de Wereldtentoonstelling in Londen in 1851 een blijvend herdenken aan dit absoluut topevenement te hebben. De ‘Great Exhiibtion of the Works of Industry of all Nations’ vond plaats in Crystal Palace in het Hyde park, vlakbij de locatie waar zich nu de Royal Albert Hall bevindt. Bedoeling van de tentoonstelling was de kunst en de industrie te promoten, en de verschillende landen te laten samenwerken om de technologie en creativiteit te stimuleren.
De Wereldtentoonstelling lokte meer dan 6 miljoen bezoekers op 140 dagen, en leverde bijna 200.000 pond winst op. Voor die tijd een aanzienlijk bedrag, en het geld werd aangewend om de droom van Prins Albert te verwezenlijken. De prins wou een grootscheeps complex realiseren dat zowel culturele, wetenschappelijke als academische instellingen zou groeperen en waarvan de Rotyal Albert Hall een onderdeel zou vormen.
Albert, de jongste zoon van de hertog van Saksen-Coburg, was geboren in Schloos Rosenau. Hij werd in Brussel en Bonn opgevoed, en zou in 1840 trouwen met zijn nicht, de latere Koningin Victoria die tijdens hun huwelijk het leven aan negen kinderen zou schenken.
Prins Albert stond de koningin bij als haar persoonlijke secretaris en had aldus een grote invloed op de monarchie. In 1857 kreeg hij de titel van prins-gemaal. In die periode hield hij zich vooral bezig met kunst en wetenschappen, en de oprichting van de Royal Albert Hall was naast een reeks musea zijn ware passie.
Helaas zou de prins de voltooiing van het prestigieuze project niet zelf meemaken. Hij stierf onverwacht in 1861 aan tyfus op 42-jarige leeftijd.
In 1871 zou de Royal Albert Hall voltooid worden. Dit als onderdeel van de South Kensington Estate waarvan ook het Imperial College of Science, Technology & Medecine,, de Royal College of Art, het Victoria and Albert Museum, het Royal College of Music en de Royal Geographical Society deel uitmaken.

Oogverblindend

Geheel volgens de wensen is de Royal Albert Hall een oogverblindende zaal geworden, met exact 5.222 zitplaatsen die allemaal een even goed zicht bieden op wat zich op het podium afspeelt. Sinds op oprichting in 1871 is de Royal Albert Hall jaar in jaar uit optimaal gebruikt om het beste van het beste naar Londen te brengen voor een kritisch maar gul publiek. Er in een gezegde in de showwereld dat zegt dat iedereen die het in de ‘Hall’ maakt de wereld aan kan.
De Royal Albert Hall is intussen deel geworden van het collectieve geheugen. De allergrootste moderne muzikanten en klassieke orkesten hebben er gestaan en beschouwen hun optredens in de ‘Hall’ (zoals het naam in de volksmond wordt afgekort) als een absoluut hoogtepunt in hun carrière. Dat heeft niet alleen te maken met de schitterende zaal en de locatie aan Hyde Park in Londen, maar ook het prestige.
Leden van de Britse koninklijke familie hebben een speciale band met ‘hun’ zaal, en allen passeren ze wat graag de revue om een optreden mee te pikken. Van Queen Elizabeth tot Prins Charles en wijlen Prinses Diana, allemaal kijken en keken ze uit naar een avondje cultuur van de bovenste plank. Vooral Diana was gek op een voorstelling in de ‘Hall’ en hield ervan achteraf in de coulissen met de artiesten een praatje te slaan.
Het was ook hier dat wijlen John Lennon de opmerking maakte dat de leden van de koninklijke familie in plaats van te applaudisseren evengoed met hun juwelen konden rammelen… Een grapje dat de zanger best vergeven werd, want later zou hij een koninklijk ereteken krijgen dat hij wat graag aanvaardde.
Voor een artiest bestaat er geen grote bekroning dan een welwillende wuivende hand van de koningin vanuit haar persoonlijke box. Het zijn slechts de absolute groten der aarde die het voorrecht gekregen hebben in die box geïnviteerd te worden en met een glas van de allerbeste champagne van een topspektakel te mogen genieten.

De Hall in cijfers

De voorbije jaren haalde de Royal Albert Hall jaarlijks steeds meer dan 1 miljoen toeschouwers met in 2003 een piek van 1,2 miljoen bezoekers. Ook de website haalt jaarlijks meer dan één miljoen bezoekers. Op jaarbasis worden er ongeveer 300 optredens georganiseerd, waar onder 131 voorstellingen klassieke muziek, 13 balletvoorstellingen, 17 operaconcerten, 69 optredens in de categorie jazz, pop- en rockmuziek, 33 voorstellingen in het kader van een muziekfestival, 6 religieuze voorstellingen en een twintigtal prijsuitreikingen.
25 van die voorstellingen worden jaarlijks op de televisie uitgezonden, waaronder de wereldvermaarde BBC Proms.
De ‘Hall’ beschikt over 3 restaurants en 13 bars. De koks staan steeds klaar om op alle koninklijke culinaire wensen in te gaan.
Van 1997 tot december 2003 onderging de ‘Hall’ tussen de optredens door een grote opsmukoperatie. Aan de renovatiewerken hing een prijskaartje van 70 miljoen pond, opgehoest door de Arts Council Lottery Fund en het Heritage Lottery Fund. Opzet was niet alleen enkele noodzakelijke herstellingen uit te voeren, maar uiteindelijk de droom van Prins Albert helemaal te laten uitkomen. De prins wilde namelijk van de Royal Albert Hall ‘de beste in Europa op het vlak van geluid, zichtbaarheid en comfort’ maken.
Een realisatie die vlot verwezenlijkt werd, en sinds 2 april 2004 kunnen toeristen tijdens de dag nu ook de ‘Hall’ bezoeken. Zo krijgt de bezoeker de kans om de technische voorbereidingen en de repetities van de show van die avond te volgen. Professionele gidsen zorgen hierbij voor een wandeling door de geschiedenis van het gebouw, met als hoogtepunt een bezoekje aan de Royal Retiring Room en de Queen’s Box, de persoonlijke vertrekken van de Britse koninklijke familie.

Art nouveau was anders dan anders

De art nouveau beweging vond haar oorsprong de jaren 1890 en kende een top rond 1900 om compleet te verdwijnen door het geweld van van de Eerste Wereldoorlog.
Art nouveau was een nieuwe morele en geestelijke oriëntatie, ja zelfs een nieuwe manier van denken en leven die velen inspireerde tot onsterfelijke kunst en die we als ‘anders dan anders’ kunnen omschrijven. Kenmerkend voor de kunst waren organische motieven, vloeiende lijnen en het gebruik van nieuwe materialen zoals metaal, glas en beton.
Ook de art nouvrau-architectuur scoorde hoge ogen. Hetzelfde kunnen we zeggen van juwelen en sieraden in art nouveau-stijl, die helemaal afwijkt van antieke sieraden en juwelen. Deze juwelen zijn bij uitstek de getuige van de gulheid en de weelderige vormen van een stijl die het typische fin de sièclegevoel uitstraalt.

Ook bekend als Jugendstil, reform en nieuwe kunst

Art nouveau staat ook bekend als Jugendstil, een Duitse benaming die eveneens internationaal aanvaard werd en volgens sommigen een betere omschrijving is.
Oorspronkelijk was het een spotnaam, maar algauw werd het een synoniem voor de stijl die vernieuwing en gedurfde vormexperimenten vooropstelde. In Engeland verkoos men eerder de term ‘reform’, en Nederlanders vertaalden de benaming vaak letterlijk als ‘nieuwe kunst’.

De nostalgie van art déco

Art Deco werd bekend in de twintiger jaren van de twintigste eeuw als een ietwat nostalgische reactie op de al te vlug weer verdwenen art nouveau-beweging. Art Deco kende net als de art nouveau geen lange bestaansgeschiedenis en bloedde al dood rond 1930 nog voor de Tweede Wereldoorlog opnieuw een zwarte dag voor de kunst inluidde. Het begin van de economische recessie aansluitend op de grote beurscrash in 1929 was meteen de doodsteek voor de art déco.
De stijl van art déco ging uit van een bijzonder abstract ontwerp met tal van geometrische motieven en patronen. De meest favoriete kleuren van de kunstenaars en juwelenontwerpers uit de art déco waren zwart (onyx), blauw (saffier), groen (smaragd), wit (diamant) en rood (koraal).
De baguette en emerald-slijpvorm die ontwikkeld waren in de negentiende eeuw werden immens populair in stijl van de twenties omdat ze zo goed samengingen met het geometrische lijnenspel van de Art Deco stijl.

Luxueuze ontwerpen

De meeste van de Art Deco juwelen en sieraden hebben een bijzonder luxueus ontwerp en doen ons heerlijk nostalgisch wegdromen naar die kortstondige tijd tussen de twee wereldoorlogen toen van zware economische recessie nog geen sprake was. Dit kwam door de grote winsten die werden gemaakt in de Eerste Wereldoorlog.
Al dat geld gaf de begoeden van toen de kans om de meest modieuze materialen zoals diamanten, platina, rood goud and geel goud voor het ontwerpen en uitvoeren daarvan van sieraden en juwelen aan te schaffen.
Gelukkig zijn er ook heel wat minder duur geprijsde sieraden en juwelen uit de art déco periode terug te vinden. In de jaren 1960-1970 kwam art déco trouwens opnieuw in de mode en doken heel wat stukken uit die periode opnieuw op. Een goede zaak voor de verzamelaar, die aldus de kans kreeg over te gaan tot de aankoop van armbanden, ringen, halskettingen en andere juwelen en sieraden uit die periode of erdoor geïnspireerd.

Creatieve explosie?

Volgens archeologen dateren ‘kunst’ en ‘symbolisch gedrag’ van 40000 jaar geleden, de tijd van de ‘creatieve explosie’ ofwel de tijd dat de Neanderthalers werden verdrongen door de Cro-Magnon mens.
Wellicht klopt dit niet. Niet alleen dat deze opvatting alleen maar voor Europa zou kunnen gelden, oudere vondsten logenstraffen ook deze opvatting. Ook bij de homo erectus was sprake van bepaalde kunst- en cultuuruitingen.
Zo zijn er versierde vuistbijlen gevonden uit het Acheuléen (2 miljoen–300000 jaar geleden), speciaal gearrangeerde kristallen in India uit dezelfde periode, versierde stenen en botten van 300000 jaar geleden (Bilzingsleben), een even oud vuurstenen beeldje (Berekhat Ram; Heilige Land), kralen van 130000 jaar terug (Skhul; Israël en Oued Djebbena; Algerije), vuursteen met complexe tekens (Golan hoogvlakte) van 55000 jaar terug etc.
Deze vondsten weerleggen de stelling dat er pas 40000 jaar geleden een culturele explosie heeft plaats gevonden. Zeer waarschijnlijk behoorden taal, kunst en religie reeds tot de culturele uitingen van de homo erectus en de Neanderthaler. Wellicht lag een oudere beschaving hieraan ten grondslag?

Het leven van de nomaden

Hoe dit te rijmen valt met het nomadische leven, dat de Neanderthaler geleid zou hebben, valt niet goed te verklaren. Volgens sommige archeologen was de Neanderthaler een jager op groot wild, die steeds achter de kudden aan moest trekken. Dit omdat hij vanwege zijn energiebehoefte per dag grote hoeveelheden vlees moest eten.
Bleef er tijd over voor het maken van sieraden? Eerlijk gezegd, we weten het niet…
Natuurlijk nemen de kunstvondsten in aantal toe naarmate we in recentere tijd komen. Persoonlijke sieraden van schelpen, koraal, tanden, ivoor, kalksteen, been en gewei duiken overal in Europa op vanaf 40000 jaar geleden. Grotschilderingen komen overal voor en zijn vaak van aanzienlijker ouderdom (30000) dan die in de grotten van Altamira en Lascaux. In Amerika dateren ze uit 16000-12000vC, ouder dan de immigratie over de Beringstraat. Aan de Venusbeeldjes uit het Gravettien 25000 jaar geleden) gingen in heel Eurazië beeldjes van vrouwenfiguren en vulva-afbeeldingen vooraf uit het Aurignacien (31000 jaar geleden). Bewerkte muziekinstrumenten uit botten, beenderen en ivoor (raspen, schrapers, fluitjes, trompetschelpen) dateren uit het Solutréen/Magdalenien (20000-8000).

Actief

Zeer waarschijnlijk is de homo erectus ook eerder uit Afrika gaan trekken dan tot nu toe werd aangenomen. Zo is vastgesteld dat bijna 2 miljoen jaar geleden India (Rawalpindi) reeds bewoond was, 1.8 miljoen jaar geleden Andalusië (Spanje), China en Java, 600000 jaar geleden Japan. Het Indonesische eiland Flores, dat ook toen slechts bereikt kon worden overzee, was reeds tussen 1 en 0.5 miljoen jaar geleden bewoond. Recente vondsten van vroege artefacten wijzen ook op bewoning van Siberië door de homo erectus (1-0.5 miljoen jaar geleden). Om zich in dit klimaat staande te houden zal hij vuur hebben moeten kunnen maken en bontkleding dragen. Dat wijst op een cultuur, die verder ontwikkeld was dan men doorgaans aan de homo erectus wil toeschrijven.
Sommige archeologen achten het mogelijk dat de Chinese en Siberische volken in die tijd ook overgestoken kunnen zijn naar Noord-Amerika. Artefacten van de vindplaats Calico Mountains zouden wijzen op bewoning 200000 jaar geleden. Uit dezelfde periode ongeveer zouden artefacten dateren in Brazilië (Esperança grot).

Bron: www.frontierscience.nl

De aandacht trekken

Een antiek sieraad kan gaan om het even welk object – op kleding na – dat op het lichaam wordt gedragen met de bedoeling het mooier te maken en de aandacht te vestigen op de drager. Sieraden zijn dan ook even oud als de mens, want van zodra onze vroegste voorouders dierenhuiden begonnen te dragen om zich te wapenen tegen koude en regen zochten ze ook naar elementen om zichzelf mooier te maken en zo van anderen te onderscheiden. We kunnen dan ook met recht en reden van antieke sieraden spreken.

Uitdrukking van eigen identiteit

In primitieve culturen was het gebruikelijk om een amulet, kralen of een medaille te dragen. Afrikaanse stammen drukten en drukken er ook hun eigen identiteit mee uit. Kralen kunnen zowel gedragen worden rond de hals, de pols, de vingers, enkels, heupen,… Elk van deze plaatsen op het lichaam en het gebruikte materiaal, kleur en afwerking vertellen een eigen verhaal.
De eerste vondsten van Afrikaanse juwelen en sieraden dateren al van ruim 75.000 jaar geleden in het huidige Kenia. Het zouden trouwens de Cro-magnons zijn, onze oorspronkelijke voorouders uit Afrika, die naar het Midden-Oosten uitweken en in Egypte de Neanderthalers als overheersend ras verdreven. De Cro-Magnons introduceerden er het ambacht van het maken van armbanden en halskettingen met tanden en beenderen.

Sieraden als decoratie

Vrouwen wilden decoratieve elementen om de meest begeerlijke (vaak de sterkste) van de mannen van de stam voor zich te winnen, en de mannen wilden vooral een goede moeder om het voortbestaan van de soort te verzekeren. Sieraden speelden dus een grote rol bij het voortbestaan van de mensheid.
Door de eeuwen heen werden antieke sieraden steeds verfijnder door gebruik te maken van pas ontdekte edele metalen en nieuwe technieken. Ook in de eerste primitieve beschavingen stond het beroep van edelsmid en sieradenmaker al in hoog aanzien.
Vroeger hadden juwelen vaak een functie, al was het maar om kleren samen te houden Sieraden werden gemaakt van materialen zoals beenderen, tanden, schelpen, hout en steen. In de Oertijd had een juweel naast een duidelijke functie ook bedoeling om de status van bepaalde vooraanstaande figuren te tonen en mee uit te pakken. Meestal werden ze met die siervoorwerpen ook begraven.

Antieke Egypte

De eerste sporen van geavanceerde juwelen zijn terug te vinden in het oude Egypte van zowat 5.000 jaar geleden. De Egyptenaren verkozen de luxe, zeldzaamheid en gemakkelijke bewerking van goud boven andere metalen om juwelen mee te maken. Gouden ornamenten groeiden er algauw uit tot de manier om kracht en religiositeit mee te symboliseren. De machtdragers pronkten met hun gouden juwelen tijdens leven en dood, want de sieraden gingen mee in de graftombes.
Samen met goud gebruikten de Egyptische siersmeden ook gekleurd glas en tal van edelstenen. Toch verkozen de vooral glas als nevenmateriaal bij het vervaardigen van juwelen omdat glas gemakkelijk bewerkbaar en kleurbaar was.
Kleuren hadden er een groot belang, en elke kleur had een andere betekenis. Zo zei het Boek van de Dood specifiek dat een ketting van Isis rond de nek van een mummie rood moest zijn om de drang van Isis naar bloed te bevredigen, terwijl groene juwelen stonden voor vruchtbaarheid en een goede oogst.
In het oude Egypte werden heel wat materialen om juwelen van te maken gevonden aan de grenzen en in de Rode Zee. Daar bevond zich een mijn waarin ze emerald, het lievelingsgesteente van Cleopatra, opdelfden. De Egyptische juweliers waren traditioneel aan de slag in grote werkhuizen letterlijk vastgehecht aan tempels en paleizen.

Juwelen uit verschillende materialen

Per cultuur verschillen deze sieraden sterk, maar vrijwel overal is een voorkeur te zien voor objecten die een beschermende waarde hebben, kleurrijk zijn en uit een duurzaam materiaal worden gemaakt.. Ook in onze huidige, West-Europese samenleving voldoen sieraden nog aan deze criteria, denken we maar aan medaillons met Maria en handen van Fatima, aan gekleurde kralensnoeren en fonkelende edelstenen, vooral aan goud. Een exclusief juweel mag gerust duurder zijn dan een auto.

Sieraden uit de oudheid

Ook opgegraven sieraden spreken tot de verbeelding omdat ze ons een blik op een verloren gegane geschiedenis gunnen. Uit de hele opbrengst van een ruim archeologisch onderzoek wordt bijvoorbeeld vaak een juweel gekozen om aan pers en publiek te tonen en zo een bepaalde periode te symboliseren. Op die manier wordt het gekozen sieraad een symbool uit zijn tijd en krijgt het een meerwaarde die de intrinsieke waarde gevormd door het materiaal en het vakmanschap van de maker ver overtreft
Sieraden uit een ver verleden maken nog altijd indruk omdat hun waarde ook nu nog makkelijk in te schatten is. Dit in tegenstelling tot bepaalde gebruiksvoorwerpen, die in hun tijd misschien veel waardevoller en nuttiger waren maar nu hun nut verloren hebben. Zo waren destijds potten en pannen wellicht waardevol wegens hun schaarste en meer waard dan eenvoudige sieraden, maar zijn die antieke sieraden intussen veel kostbaarder.
Sieraden zijn in archeologische publicaties en musea dan ook prominent aanwezig. Deze met groot vakmanschap gemaakte kleinoden, die mensen misschien wel hun hele leven met zich hebben meegedragen, vormen ze een persoonlijke getuigenis van de smaak in een andere tijd.
De combinatie van hun waardes toen en nu maakt ze tot populaire objecten, die extra aandacht en beveiliging krijgen. Deze bijkomende beveiliging is zeker geen overbodige luxe gezien de kleine omvang van deze dus gemakkelijk te stelen waardevolle objecten.

Sieraden voor de eeuwigheid

Sieraden zijn vooral in graven gevonden. In de meeste gevallen werden mensen vroeger begraven met hun kleding en sieraden aan en behoren ze tot de persoonlijke identiteit van de drager.
Verder werden sieraden na crematie bij de dode neergelegd, of zelfs speciaal gemaakt voor het leven na de dood. De maker van deze sieraden probeerde in deze sieraden de ziel van de overledene te vatten om hem op weg naar de overkant te helpen.
Voorbeeld hiervan zijn de vele kralen en amuletten die in het Oude Egypte in de verpakking van een mummie werden verwerkt, maar ook in vele andere culturen en omstandigheden zijn juwelen gevonden. Hoewel iedereen er in principe voorzichtig mee is, werden ze natuurlijk wel eens verloren. En vanwege hun waarde, geldelijk én intrinsiek, werden ze verkozen als offer aan goden of hogere machten. Verder zijn ook in de Lage Landen schatten gevonden uit de Vroege Middeleeuwen die helemaal uit gouden sieraden bestaan.