De verschillende trends in antieke sieraden

Met antieke sieraden kan je alle kanten uit. Je hebt er hele dure in kostbare materialen, maar ook stukken die vooral omwille van hun leeftijd een bepaalde waarde hebben. ‘Vintage’ juwelen en sieraden zijn in, zoveel is zeker. Maar waar moet je op letten?

Combineren

Leren combineren van verschillende materialen zoals metalen, edelmetalen en andere ingrediënten is een kunst die je niet meteen onder de knie krijgt. Soms is het voor een aantal mensen pure noodzaak omdat bepaalde materialen slechts beperkt voorradig zijn en er wel met andere materialen gecombineerd moet worden. Of het is gewoon een financiële noodzaak omdat er weinig geld ter beschikking is en je beroep moet doen op goedkope materialen.
Gaandeweg groeiden ook bepaalde tradities die snel onmisbaar werden. Zo bijvoorbeeld het gebruik om diamanten te integreren in zilver om zo tot een prachtig juweel te komen dat vooral de dames van hogere stand kon bekoren..

Het gebruik van goud en zilver

Een niet te stuiten combinatie is die van goud met zilver, met als wetenschap dat beide materialen in de 18de eeuw zowat als werden beschouwd. Juwelen uit die tijd hadden trouwens bijna altijd een gouden achterkant. Dit had veel te maken met het feit dat zuiver zilver in tegenstelling tot goud bij rechtstreeks contact op de huid of de kledij een zwarte schijn kan geven. Een dun dubbel laagje goud kon hier uitkomst brengen.
Dit systeem van de dubbele laag goud werd lange tijd behouden, en is ook nu nog een vaak voorkomend fenomeen.
Intussen worden steeds minder juwelen van zilver in combinatie met goud gemaakt, maar dit gebruik uit de 18de eeuw houdt dus nog steeds stand en zien we nog terug in juwelen van begin de 20ste eeuw, die intussen ook als antieke juwelen kunnen beschouwd worden. Heb je een juweel van zilver met goud dat je niet verder kunt dateren, dan is er een grote kans dat het dus minstens uit begin van de 20ste eeuw komt.

Modetrends

Net als bij de kledij zijn er in de loop der eeuwen tal van verschillende modetrends geweest bij het vervaardigen van juwelen. Jarenlang werd gekeken naar de koninklijke families, die op hun beurt de adel en vervolgens de betere burgerij beïnvloedden.
Ook de kerk had een belangrijke rol in de verschillende modetrends op het vlak van juwelen, gebaseerd op religieuze gronden. De kerk was vooral voor zilversmeden een erg belangrijke opdrachtgever.
In de 20ste eeuw was er een grote kentering toen steeds meer niet-adellijke, maar wel goed gefortuneerde burgers prachtige juwelen bestelden.Ze deden beroep op het vakmanschap van vermaarde juweliers, die hun beste beentje voorzetten om steeds grotere hoeveelheden edelstenen, diamanten en briljanten in een juweel aan te brengen met als toemaatje een schitterend ontwerp.
Deze juwelen hadden vooral de bedoeling om de eigen status te onderstrepen en anderen de loef af te steken. Het waren fantastische juwelen die slechts bij uitzonderlijke gelegenheden werden gedragen om mee te pronken, en toen waren ze al een fortuin waard.

Consilie van Rome

De zilversmeden kregen zware klappen toen in 1960 de kerk bij het Concilie van Rome besloot dat ze voortaan met wat minder pracht en praal moest naar buiten komen. Meteen kreeg het ambacht van zilversmid een flinke knauw waarvan het zich tot op de dag van vandaag nog niet hersteld heeft.

Jackie Kennedy’s voorliefde voor antieke sieraden

Nooit was in het Witte Huis zoveel vanzelfsprekende ‘koninklijke’ charme te zien als tijdens de amper twee jaar dat Jackie Kennedy als First Lady aan de zijde van John Kennedy de honneurs waarnam. Deze vrouw die door het leven niet gespaard werd zou na haar dood in 1994 in de harten de Amerikanen verder leven als warme vrouw van vlees en bloed die op hetzelfde niveau van de royals staat. Ze had een grote voorliefde voor antieke sieraden.

22 november 1963 is een dag die in het collectieve geheugen van de mensheid gegrift staat. Op die dag werd de populaire Amerikaanse president Kennedy vermoord, en zijn vrouw ‘Jackie’ Kennedy werd in één klap een van de beroemdste weduwen uit de geschiedenis.

Jackie kwam op 28 juli 1929 ter wereld als Jacqueline Lee Bouvier in Southampton (New York). Ze groeide op in een rijk en goed opgeleid gezin. Jaqueline studeerde op het Vassar College en aan de Sorbonne. In 1951 behaalde ze haar einddiploma aan de George Washington Universiteit. Ze ging werken als nieuwsfotograaf en ontmoette zo in 1952 (dan nog) senator Kennedy. Op 12 september 1953 traden Jackie en John F. in het huwelijk. Ze kregen drie kinderen, waarvan er een onmiddellijk na de geboorte overleed.

First lady met smaak

Jacqueline Kennedy was diep geschokt toen zij en president ‘JFK’ zoals John Fitzgerald Kennedy door het volk genoemd werd in 1961 het Witte Huis betrokken. ‘Ik vond het zonde dat er nauwelijks iets uit het verleden in dit toch historische huis te vinden was, amper iets van voor 1902′, zou ze twee jaar later in een interview met CBS verklaren.

De 31-jarige Jacqueline besloot terstond dat het Witte Huis een flinke opknapbeurt moest krijgen. Haar uitgangspunt was dat de inrichting de historische betekenis van het gebouw moest weerspiegelen, en dat de presidentiële geschiedenis op deze plek tastbaar moest zijn. Vastbesloten, maar omzichtig om het verwijt te vermijden dat ze dit heiligdom onrecht zou aandoen en haar reputatie van dure societylady te bevestigen, ging Jacqueline aan de slag en slaagde er in het huis aan Pennsylvania Avenue de koninklijke allure te geven die het volgens haar verdiende.

Koninklijke charme

Met de komst van de Kennedy’s deden stijl en goede smaak op alle fronten hun intrede in het Witte Huis, wat in schril contrast stond contrast met de oubollige Dwight en Mamie Eisenhower.

Hier werd waarlijk een breuk met de vorige generatie gemaakt. Diners en feesten waren niet langer saaie partijen zoals in de jaren daarvoor, maar werden glamorous events opgeluisterd door musici, dansers of zangers, die het imago van het echtpaar als intelligent, cultureel en sophisticated moesten versterken. Even strak als haar regie over deze evenementen, was Jacquelines controle over wat ze bij welke gelegenheid moest dragen, en de societybladen van die tijd dichtten haar een koninklijke charme die vergeleken werd met Grace Kelly.

Telkens opnieuw wist ze de gasten en het Amerikaanse volk te verrassen met haar geraffineerde ‘Jackie look’ die navolging vond in heel Amerika. Maar ook buiten eigen land werd ze geprezen om haar kleding, die werd gekenmerkt door understated elegance, heldere lijnen, souplesse en effen kleuren. Zelfs het Russische blad Mody plaatste kledingadvertenties die de Jackie Look aanprezen.

Droeg Jacqueline voor de verkiezing van haar man veelal kleding van Franse couturiers, daarna koos ze om het politieke thuisfront niet te schofferen voor de Amerikaanse ontwerper Oleg Cassini als degene die het belangrijkste deel van haar garderobe zou maken. Haar eigen invloed op de ontwerpen was groot. De jurken, pakjes en jassen kwamen meer voort uit een samenwerking tussen de twee dan dat Jacqueline blindelings Cassini’s ideeën volgde.

Het einde van een droom

Maar dit mooie sprookje zou op die fatale 22 november 1963 uiteenspatten. Na de brutale moord op Kennedy probeerde Jackie met haar kinderen enige privacy te vinden door naar New York te verhuizen. Maar omdat de meeste Amerikanen haar toch als een soort ongekroonde koningin bleven zien, kwam daar weinig van terecht. Ook het huwelijk met de schatrijke Aristoteles Onassis zorgde ervoor dat ze voortdurend in de belangstelling bleef. Steeds meer werd ze een schim van zichzelf.

Na het overlijden van Onassis koos Jackie Bouvier een carrière in de uitgeverijwereld en uiteindelijk werkte ze als redacteur voor het blad Double Day. Haar belangstelling voor kunst en geschiedenis kwam hierin weer naar voren. Jackie overleed op 19 mei 1994 in New York en werd begraven met een aandacht een koningin waardig.

Jackie en Maxima

Jackie Kennedy deelde dezelfde ontwerper met Prinses Maxima, die bij haar huwelijk een klassieke, roomwitte bruidsjurk van Valentino Couture uit Parijs droeg. Valentino staat bekend als ontwerper van klassieke bruidsjurken. Valentino (70) werd wereldwijd bekend als ontwerper van de kleding van Jackie Kennedy.. Hij maakte haar trouwjurk toen zij in het huwelijk trad met de Griekse scheepsmagnaat Aristoteles Onassis. Na Kennedy volgden vele andere vrouwen uit de society en royalty: de Britse Prinses Margareth, filmster Elizabeth Taylor,
de tweede vrouw van de sjah van Perzië Farah Diba, echtgenote Marella Agnelli van de Italiaanse automagnaat Gianni Agnelli en onlangs zangeres/actrice Jennifer Lopez.

De functies van antieke sieraden en juwelen

Het versieren van ons lichaam met allerlei objecten en kleurstoffen is zo oud als de mensheid Sieraden en juwelen hebben in de geschiedenis van de mensheid meerdere, vaak wisselende, functies gehad.. Sieraden zijn geschikt om ons te onderscheiden en te doen opvallen. Beschildering, tatoeage en piercings, maar vooral onze lichaamsdelen behangen met opmerkelijke objecten van al dan niet grote waarde zijn universeel en typisch menselijk.

Juwelen uit verschillende materialen

Per cultuur verschillen deze sieraden sterk, maar vrijwel overal is een voorkeur te zien voor objecten die een beschermende waarde hebben, kleurrijk zijn en uit een duurzaam materiaal worden gemaakt.. Ook in onze huidige, West-Europese samenleving voldoen sieraden nog aan deze criteria, denken we maar aan medaillons met Maria en handen van Fatima, aan gekleurde kralensnoeren en fonkelende edelstenen, vooral aan goud. Een exclusief juweel mag gerust duurder zijn dan een auto.

Sieraden uit de oudheid

Ook opgegraven sieraden spreken tot de verbeelding omdat ze ons een blik op een verloren gegane geschiedenis gunnen. Uit de hele opbrengst van een ruim archeologisch onderzoek wordt bijvoorbeeld vaak een juweel gekozen om aan pers en publiek te tonen en zo een bepaalde periode te symboliseren. Op die manier wordt het gekozen sieraad een symbool uit zijn tijd en krijgt het een meerwaarde die de intrinsieke waarde gevormd door het materiaal en het vakmanschap van de maker ver overtreft
Sieraden uit een ver verleden maken nog altijd indruk omdat hun waarde ook nu nog makkelijk in te schatten is. Dit in tegenstelling tot bepaalde gebruiksvoorwerpen, die in hun tijd misschien veel waardevoller en nuttiger waren maar nu hun nut verloren hebben. Zo waren destijds potten en pannen wellicht waardevol wegens hun schaarste en meer waard dan eenvoudige sieraden, maar zijn die antieke sieraden intussen veel kostbaarder.
Sieraden zijn in archeologische publicaties en musea dan ook prominent aanwezig. Deze met groot vakmanschap gemaakte kleinoden, die mensen misschien wel hun hele leven met zich hebben meegedragen, vormen ze een persoonlijke getuigenis van de smaak in een andere tijd.
De combinatie van hun waardes toen en nu maakt ze tot populaire objecten, die extra aandacht en beveiliging krijgen. Deze bijkomende beveiliging is zeker geen overbodige luxe gezien de kleine omvang van deze dus gemakkelijk te stelen waardevolle objecten.

Sieraden voor de eeuwigheid

Sieraden zijn vooral in graven gevonden. In de meeste gevallen werden mensen vroeger begraven met hun kleding en sieraden aan en behoren ze tot de persoonlijke identiteit van de drager.
Verder werden sieraden na crematie bij de dode neergelegd, of zelfs speciaal gemaakt voor het leven na de dood. De maker van deze sieraden probeerde in deze sieraden de ziel van de overledene te vatten om hem op weg naar de overkant te helpen.
Voorbeeld hiervan zijn de vele kralen en amuletten die in het Oude Egypte in de verpakking van een mummie werden verwerkt, maar ook in vele andere culturen en omstandigheden zijn juwelen gevonden. Hoewel iedereen er in principe voorzichtig mee is, werden ze natuurlijk wel eens verloren. En vanwege hun waarde, geldelijk én intrinsiek, werden ze verkozen als offer aan goden of hogere machten. Verder zijn ook in de Lage Landen schatten gevonden uit de Vroege Middeleeuwen die helemaal uit gouden sieraden bestaan.

De stempels en keurmerken van antieke sieraden

Antieke juwelen en sieraden verzamelen kan een leuke hobby, en voor sommigen zelfs een winstgevende, of in een aantal gevallen  ook een echt beroep zijn. Wie op een serieuze manier met deze activiteit bezig is, legt zich toe op een doorgedreven kennis die pas kan verworven worden na de nodige studie. Een van de onderwerpen die je zeker onder de knie moet krijgen zijn de verschillende stempels en keurmerken die op antieke sieraden en juwelen kunnen voorkomen.

Twintig keurmerken

Er kunnen vrij veel keuren in een sierobject voorkomen, en het is zaak hierbij echt van vals te leren onderscheiden want bij juwelen en sieraden is helaas vaak sprake van vervalsing.

Er zijn er zowat twintig verschillende keurmerken mogelijk en die kunnen nog eens in allerlei combinaties opduiken. Let wel, een object zal nooit al deze twintig keurmerken samen hebben. Normaal zullen er een twee- à viertal terug te vinden zijn.  Een aantal van deze keurmerken komt bijna nooit voor, en als je deze op een antieke sieraad of juweel terugvindt mag je na het onderzoek van de echtheid van het stuk besluiten dat je met een kostbaar sieraad te maken hebt. Vraag hoe dan ook steeds een tweede opinie om de echtheid te controleren.

Stempels

Stempels op een sieraad zijn van groot belang als informatiedrager. Ze leren ons heel wat over onder meer:

- het jaar waarin het artikel gemaakt is (aan de hand van de jaarletter)

- het gehalte van de gebruikte edelmetalen in het sieraad

- de tijd of op zijn minst de periode waarin het sieraad gemaakt is

- de naam van de maker of het atelier

- de naam van de verkoper

- de naam van de keurmeester

- de naam van de ontwerper

- het land waar het sieraad gemaakt is

- de provincie waar het sieraad gemaakt is

- de stad of regio waar het sieraad gemaakt is

- de stad of regio waar het sieraad gekeurd is

- het gewicht van het sieraad.

- de belasting die er eventueel over geheven is (bijv. de weeldetaks of oorlogsschatting)

- de invoerder van het sieraad naar een bepaald land

- de invoer van het sieraad in een land

- de uitvoer van het sieraad in een stad

- de uitvoer van het sieraad uit een land

- een eventueel kroningsjaar waarin het sieraad gemaakt is

- de regerende koning in het jaar waarin het sieraad gemaakt is

Antiek

De term antiek slaat op oude sier-, kunst- en gebruiksvoorwerpen. De belangrijkste criteria die bepalen of een voorwerp antiek is, zijn:

- Het voorwerp moet door mensenhand gemaakt zijn.

- Het moet een zekere ouderdom bezitten. Doorgaans wordt hierbij gemakshalve uitgegaan van een leeftijd van 100 jaar; in bepaalde gevallen is een voorwerp echter pas antiek als het 125 of zelfs 150 jaar oud is.

Bij boeken geldt een wat minder streng criterium. Zij zijn antiek als ze ten minste 75 jaar oud zijn. Boeken van recenter datum, die echter niet meer leverbaar zijn bij de uitgever, heten zeldzaam. Voor sieraden wordt doorgaans ook de leeftijd van minstens honderd jaar gehanteerd.

De betekenis van antieke sieraden

Antieke sieraden werden destijds met een bepaalde betekenis gedragen, die nu vaak is verloren gegaan. Hun waarde wordt niet alleen door de gebruikte materialen, maar ook door de zeldzaamheid van het juweel en de specifieke relatie met een bepaalde tijd en tijdsgeest bepaald.

Zo oud als de mens

Sieraden zijn zo oud als de mens. Al in de eerste fase van onze ontwikkeling droeg de oermens naast huiden ornamenten rond de hals, pols en andere lichaamsdelen om zichzelf te verfraaien. Dit onderscheidde ons van meet af aan van dieren, waarbij verschillende soorten het mannetje van nature pronkzieker was dan het vrouwtje om zo een partner te kunnen imponeren en de soort te laten verder bestaan.

Bij de mens was het eerder de vrouw die zichzelf met allerlei sieraden wilde ‘mooier’ en ‘aantrekkelijker’ maken om zo bij het andere geslacht in de smaak te vallen.

Allerlei materialen

In de oertijd gebruikte de mens voor het maken van sieraden alle mogelijke voorhanden zijnde materialen zoals beenderen, huid, leder, stenen en bij de ontdekking van het vuur ook brons en andere smeltbare materialen.

Algauw wist de oermens hier een verbazingwekkende handigheid bij aan de dag te leggen die van generatie op generatie werd doorgegeven en waarbij telkens weer nieuw technieken en materialen werden ontdekt.

Verschillende functies

In de prille begintijd van de mensheid kreeg het sieraad al meteen verschillende functies mee. Van zodra een groep mensen samenleeft, wordt als vanzelf een zekere hiërarchie geboren. Zo ook bij de prille mens, waar algauw strikte stamstructuren ontstonden.

Het stamhoofd en zijn secondanten wilden zich ook qua uiterlijk van de rest onderscheiden. Dit kon gebeuren aan de hand van de kledij, waarbij de mooiste huiden voor de ‘meerderen’ van de groep werden voorbehouden.

Hetzelfde gebeurde met sieraden. Bepaalde van deze juwelen kregen een ceremoniële en functionele waarde mee, bedoeld om de leiders van de stam aan te duiden.

Dit gebruik werd overgenomen in de eerste echte beschavingen, en bij de grote culturen uit de Antieke Oudheid zoals de Egyptenaren, Grieken en Romeinen maakten juwelen en sieraden een niet meer weg te denken onderdeel uit van het dagelijks leven.

Vrouwen droegen er in eerste instantie sieraden om zichzelf beter te voelen en uit esthetisch oogpunt, maar voor de mannen was dit meestal het geval.

Juwelen in de Oudheid hadden vooral een functie ter onderstreping van de specifieke positie van de drager binnen de maatschappij. Zo mochten bepaalde sieraden enkel door een selecte groep mensen gedragen worden als uiting van hun functie en stonden er strenge straffen – tot de doodstraf toe – op misbruiken.

Sieraden uit de Antieke Oudheid zijn bijzonder zeldzaam. Ze hebben dan ook een grote waarde, en wie er een in de kluis heeft mag zich zeker bevoorrecht noemen.